Hoe werkt een warmtepomp? Kort gezegd: hij haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater, en pompt die je huis in. Een beetje stroom doet de rest. Geen vuur, geen vlam, geen gas dat verbrandt. Gewoon natuurkunde die zijn werk doet.
Klinkt als toveren. Is het niet. Het is dezelfde truc als je koelkast, alleen dan omgekeerd. (Ja, ik weet dat "omgekeerde koelkast" niet in het technische handboek staat. Mitchell heeft me dat al twee keer verteld. Ik blijf het zeggen.)
Ik leg het je uit zoals ik het aan de keukentafel uitleg, met de koffie erbij. Daarna weet je genoeg om een installateur scherp te houden. En je weet wanneer een warmtepomp bij jouw huis in Tilburg past, en wanneer nog even niet.
Zo werkt een warmtepomp: een omgekeerde koelkast
Je koelkast haalt warmte weg bij je melk en je kaas, en blaast die warmte achterop het apparaat je keuken in. Voel maar eens aan de achterkant: lauw. Een warmtepomp doet precies hetzelfde, maar dan andersom. Hij haalt warmte uit de buitenlucht en blaast die je woonkamer in.
Het rare deel: zelfs koude lucht zit vol warmte. Lucht van vijf graden bevat nog een hoop energie. Een warmtepomp wringt die er gewoon uit. Hoe kouder het wordt, hoe harder hij moet knijpen, maar tot ver onder nul lukt het nog prima.
Een koelkast die besloot positief in het leven te staan, zeg maar. Daar moet je het ongeveer mee doen, want de rest is een kwestie van vier onderdelen en een vloeistof die het werk doet.
De vier stappen van het koudemiddelcircuit
In de pomp zit een vloeistof die al bij hele lage temperatuur kookt: het koudemiddel. Dat spul reist rond in een gesloten circuit en maakt steeds dezelfde vier stappen.
- De verdamper. De buitenlucht warmt het koudemiddel op. Het kookt en wordt damp, ook bij vijf graden buiten.
- De compressor. Een pomp perst die damp samen. Samenpersen maakt heet. Denk aan een fietspomp die warm wordt onder je hand. Nu is de damp gloeiend.
- De condensor. Hier geeft de hete damp zijn warmte af aan het water van je verwarming. Het koudemiddel koelt af en wordt weer vloeibaar.
- Het expansieventiel. Het ventiel laat de druk in één klap vallen. De vloeistof wordt ijskoud en kan opnieuw warmte uit de buitenlucht opnemen. Rondje klaar, en weer van voren af aan.
Dat is het hele verhaal. Een rondje van koken, knijpen, afgeven en ontspannen, duizenden keren per dag. Geen verbranding, geen schoorsteen, geen koolmonoxide om je zorgen over te maken. Dat laatste is precies de reden dat je bij een warmtepomp nooit op gaslucht hoeft te letten zoals bij een gasketel.
Eén kilowattuur stroom, drie tot vijf keer zoveel warmte
Hier zit de winst. Voor elke kilowattuur stroom die je erin stopt, levert een warmtepomp drie tot vijf kilowattuur warmte. Milieu Centraal bevestigt dat getal. Een gewone elektrische kachel doet één op één: één erin, één eruit.
Dat verschil heeft een naam: de COP, oftewel het rendement. Een COP van vier betekent vier keer zoveel warmte als stroom. De pomp betaalt dat verschil niet uit eigen zak. Driekwart van de energie komt gratis uit de buitenlucht. De stroom doet alleen het zware werk: het knijpen in de compressor.
Eén erin, vier eruit. Ik ken accountants die daar nerveus van worden. De mijne in elk geval wel, en die rekent normaal nergens van op.
Hybride of all-electric: twee smaken, dezelfde techniek
Dezelfde techniek komt in twee uitvoeringen. Welke bij jou past, hangt vooral af van je isolatie.
Een hybride warmtepomp werkt samen met je bestaande cv-ketel. De pomp doet het grootste deel van het verwarmen. Op de koudste dagen springt de gasketel even bij. Voor verreweg de meeste Tilburgse woningen is dit de logische eerste stap. Wat zo'n hybride systeem kost, en wat je terugverdient, lees je in een apart artikel.
Een all-electric warmtepomp gooit het gas er helemaal uit. Hij verwarmt je huis én je douchewater, volledig op stroom. Dat werkt alleen goed in een huis dat de warmte ook vasthoudt. Slecht geïsoleerd? Dan staat zo'n pomp de hele winter op zijn tenen, en dat voel je op de stroomrekening.
Een paar jaar terug stond ik bij een gezin in Berkel-Enschot met een gasketel van zestien jaar oud. Een landelijke installateur had een offerte neergelegd van €1.600 voor weer een gewone gasketel. Wij keken eerst naar de isolatie van het huis. Redelijk, maar niet top. All-electric had daar de hele winter staan zwoegen. Dus deden we een hybride voorstel: €1.850, met de ISDE-subsidie er al direct vanaf getrokken. Ze betaalden €250 meer dan bij de concurrent. Ze besparen nu zo'n €770 per jaar op gas. Binnen vier maanden was die meerprijs eruit. De techniek was niet het verschil. De juiste keuze tussen hybride en all-electric was het.
Wij plaatsen beide types in heel Tilburg en omgeving. Hoe wij dat aanpakken, lees je op onze pagina over cv-ketels en warmtepompen in Tilburg.
Waar je warmtepomp zijn warmte vandaan haalt
Niet elke warmtepomp drinkt uit dezelfde bron. Er zijn er grofweg drie.
- Lucht. De buitenlucht. Verreweg het meest geplaatst, want je hoeft er niet voor te graven. Een unit aan de gevel of in de tuin, en klaar.
- Bodem. Een lus diep de grond in. De bodem blijft het hele jaar rond een graad of tien. Stabieler en zuiniger, maar je betaalt fors voor het boren.
- Water. Grondwater als bron. Komt minder vaak voor, vraagt de juiste ondergrond en de juiste vergunningen.
Eén ding waar ik streng op ben: waar die buitenunit komt te hangen. Zet hem niet de hele dag in de volle zon. Klinkt gek voor een apparaat dat warmte zoekt, maar in de zomer moet hij juist warmte kwíjt, en dan werkt de zon tegen. Mijn voorkeur is de oost- of noordkant van het huis. Een installateur die zegt "maakt niet uit waar hij hangt" heeft haast. Het scheelt echt op je jaarrekening: het verschil tussen €300 en €500 aan energiekosten zit deels in dat soort details.
In de smalle achtertuinen van de jaren-dertig-huizen in Korvel is dat soms passen en meten. Er is bijna altijd een goede plek, je moet er alleen even voor willen kijken.
Werkt zo'n ding ook als het vriest?
De meest gestelde vraag die ik krijg. Het antwoord: ja. Een lucht-warmtepomp werkt tot ver onder nul. Zelfs in lucht van min tien zit nog warmte om uit te wringen.
Wel zakt het rendement als het echt koud wordt. De pomp moet harder werken voor dezelfde warmte. Bij een hybride is dat precies het moment dat je gasketel even bijspringt. Bij een goed gedimensioneerde all-electric houdt de pomp het zelf bij, al draait hij dan op zijn zwaarst.
Af en toe ontdooit de buitenunit zichzelf. Dan draait hij even kort de andere kant op om het ijs van de lamellen te smelten. Hoor je een zucht en een klik, en denk je dat hij stuk is? Dat is hem die zichzelf even uitschudt. Net als ik op een maandagochtend, alleen kost de pomp je geen koffie.
Wanneer een warmtepomp (nog) niet bij jou past
Dit is het stuk waar verkopers stilletjes overheen bladeren. Ik niet. Soms is het eerlijke antwoord: nog even niet.
- Je ketel is jonger dan tien jaar en draait prima. Wacht. Laat hem zijn leven uitdienen. Wanneer dat moment komt, lees je in hoe lang een cv-ketel meegaat.
- Je huis is slecht geïsoleerd. Isoleer eerst, pomp daarna. Anders stop je dure stroom in een huis dat de warmte er net zo hard weer uitlaat. De Consumentenbond zegt hetzelfde: isolatie eerst.
- Je twijfelt of je hier over vijf jaar nog woont. De terugverdientijd is echt, maar alleen als je blijft om hem te incasseren.
En hier het deel dat een conversie-robot nooit zou schrijven: je hoeft mij niet te bellen om je eigen bouwjaar op te zoeken. Staat je huis van na 1992 met dubbel glas? Grote kans dat all-electric kan. Van voor 1975 met hier en daar enkel glas? Begin met een hybride, of eerst met isolatie. Dat kun je zelf nakijken voordat je de telefoon pakt. En wil je weten wat een complete nieuwe installatie kost, kijk dan bij wat een nieuwe cv-ketel kost.
Twijfel je daarna nog? Bel ons gerust. We rekenen niets voor een eerlijk advies, ook niet als dat advies is: wacht nog twee jaar.
Veelgestelde vragen
Hoe werkt een warmtepomp simpel uitgelegd?
Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en pompt die je huis in. Een vloeistof in een gesloten circuit neemt buiten warmte op, wordt samengeperst tot hij gloeiend heet is, geeft die warmte af aan je verwarming en begint dan opnieuw. Een beetje stroom doet het zware werk. Vergelijk het met een koelkast die andersom draait.
Werkt een warmtepomp ook als het vriest?
Ja. Een lucht-warmtepomp werkt tot ver onder nul, want zelfs koude lucht bevat nog warmte. Het rendement zakt wel als het echt koud wordt. Bij een hybride systeem springt je gasketel op die koudste dagen even bij, bij een all-electric houdt de pomp het zelf bij.
Wat is het rendement (COP) van een warmtepomp?
Voor elke kilowattuur stroom levert een warmtepomp drie tot vijf kilowattuur warmte. Dat heet de COP. Driekwart van de energie komt gratis uit de omgeving, de stroom doet alleen het knijpen. Een gewone elektrische kachel doet één op één.
Wat is het verschil tussen een hybride en een all-electric warmtepomp?
Een hybride werkt samen met je bestaande cv-ketel en gebruikt gas alleen op de koudste dagen. Een all-electric draait volledig op stroom, zonder gas. De hybride past in bijna elk huis, de all-electric vraagt een goed geïsoleerde woning.
Heb ik een goed geïsoleerd huis nodig voor een warmtepomp?
Voor een hybride niet per se: die combineert je gasketel met een elektrische pomp en springt bij waar nodig. Voor een all-electric is goede isolatie wel belangrijk, anders staat de pomp de hele winter te zwoegen en loopt je stroomrekening op. Isoleer in dat geval eerst.
Verbruikt een warmtepomp veel stroom?
Hij gebruikt stroom, maar levert er drie tot vijf keer zoveel warmte voor terug. Een hybride systeem brengt de totale energiekosten van een gemiddeld huishouden terug naar zo'n €300 tot €500 per jaar, tegenover ongeveer €950 aan gas bij een verouderde ketel.
Moet ik mijn radiatoren vervangen voor een warmtepomp?
Bij een hybride meestal niet, die werkt prima met je bestaande radiatoren. Bij een all-electric werkt een warmtepomp het best met lagetemperatuurverwarming, zoals vloerverwarming of wat ruimere radiatoren. Wij kijken daar bij het eerste bezoek naar.
Heb ik zonnepanelen nodig voor een warmtepomp?
Nodig is het niet, een warmtepomp werkt ook zonder. Wel mooi meegenomen: zonnepanelen leveren stroom die de pomp meteen kan gebruiken, waardoor je nóg minder van het net haalt. Het is een combinatie die elkaar versterkt, geen voorwaarde.
Bel ons even
Of je nu in Tilburg, Berkel-Enschot, Goirle of Waalwijk woont: wij komen langs binnen 30 minuten rijden vanuit ons pand aan de Spoorlaan. We kijken naar je woning, je isolatie en je huidige ketel, en zeggen je eerlijk welke warmtepomp past, of dat wachten slimmer is. Wij werken in heel Tilburg en omgeving: Tilburg-Noord, Reeshof, Berkel-Enschot, Udenhout, Goirle, Oisterwijk, Waalwijk, Dongen en Kaatsheuvel.
Bel ons gewoon even op 013 36 99 620. Advies aan de telefoon kost je niks. En mocht je besluiten dat een omgekeerde koelkast toch niks voor je is: je gewone koelkast doet het ondertussen prima, en die hoef je gelukkig nooit aan de gevel te hangen.